Umowa z modelką czy sama zgoda na wizerunek
Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku to jednostronne oświadczenie modelki. Umowa to coś więcej: określa, co modelka ma zrobić, kiedy, za ile i co się dzieje, gdy któraś strona się wycofa. Marka potrzebuje obu rzeczy, najlepiej w jednym dokumencie albo w umowie z załączoną zgodą.
Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych mówi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, a w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. W praktyce ten przepis chroni markę słabiej, niż się wydaje. Zapłata za pozowanie nie mówi, czy zdjęcie może trafić do reklamy płatnej w Niemczech za trzy lata. Dlatego zakres zapisuje się wprost, a sam przepis traktuje jako ostatnią linię obrony. Szczegóły samej zgody, w tym zgodę opiekuna przy dziecku, opisujemy w tekście o tym, co musi zawierać zgoda na wykorzystanie wizerunku.
Co musi zawierać umowa z modelką na sesję reklamową
Poniższa tabela to lista kontrolna dla działu marketingu albo producenta. Każdy wiersz to postanowienie, o które modelka lub jej agencja zapyta, albo luka, która wróci jako spór.
| Postanowienie | Co ustalić | Co się dzieje, gdy go brakuje |
|---|---|---|
| Strony i reprezentacja | Modelka bezpośrednio czy agencja w jej imieniu, kto wystawia rachunek | Niejasne, kto odpowiada za odwołanie i kto płaci podatek |
| Termin i godziny | Dzień zdjęciowy, liczba godzin, przerwy, miejsce | Spór o nadgodziny przy przedłużonym planie |
| Zakres pracy | Liczba stylizacji, rodzaj ujęć, wideo, zabiegi na włosach lub skórze | Odmowa koloryzacji lub ujęć, które nie były w briefie |
| Honorarium | Kwota za dzień, osobno za licencję, termin płatności | Brak podstawy do rozdzielenia pracy od licencji przy przedłużeniu |
| Pola eksploatacji | Sklep, social media, reklama płatna, druk, outdoor, TV | Każde nowe medium wymaga dokupienia zgody |
| Terytorium i czas | Polska, UE, świat, liczba miesięcy lub lat | Domysł zamiast daty, do kiedy wolno publikować |
| Wyłączność branżowa | Kategoria, czas, terytorium | Ta sama twarz w kampanii konkurenta |
| Odwołanie i przesunięcie | Terminy i procent honorarium przy odwołaniu przez każdą ze stron | Utracony dzień ekipy bez rekompensaty |
| Obróbka zdjęć | Retusz, zmiana tła, kompozycje, użycie fragmentu | Zarzut zniekształcenia wizerunku |
| AI i cyfrowe kopie | Zakaz lub licencja na trenowanie modeli na zdjęciach | Ryzyko naruszenia przy każdym użyciu generatywnym |
| Dane osobowe | Podstawa przetwarzania, wymiary, okres przechowywania | Niezgodność z RODO przy bazie castingowej |
Pola eksploatacji, terytorium i czas licencji
To najdroższa część umowy i jedyna, którą warto negocjować z kalkulatorem w ręku. Modelki i agencje liczą licencję od zasięgu: im więcej kanałów, im szerszy obszar i im dłuższy czas, tym wyższa kwota. Zdjęcie do sklepu internetowego na rok kosztuje ułamek tego, co kampania outdoorowa na trzy lata.
Najczęstszy błąd to zapis „na wszystkich polach eksploatacji bez ograniczeń czasowych". Modelka podpisuje go rzadko, a jeśli podpisze, agencja wyceni go jako buy out na wiele lat, czyli bardzo drogo. Rozsądniej opisać realny plan: sklep i social media na dwa lata, reklama płatna online na rok, z opcją przedłużenia za z góry ustaloną kwotę. Opcja przedłużenia wpisana dziś jest tańsza niż negocjacje po sukcesie kampanii. Jak przekłada się to na liczby, rozpisaliśmy we wpisie o tym, ile kosztuje wykorzystanie wizerunku modelki w reklamie.
Pamiętaj też, że prawa do zdjęć i prawa do wizerunku to dwie różne rzeczy. Autorskie prawa majątkowe do fotografii ma fotograf, chyba że przeniesie je na markę albo udzieli licencji. Umowa z modelką nie zastępuje umowy z fotografem i odwrotnie. Przy dużej kampanii obie umowy warto dać do przejrzenia prawnikowi, a radcę prawnego lub adwokata z doświadczeniem w prawie autorskim łatwo znaleźć w swoim mieście.
Umowa o dzieło z modelką, zlecenie czy faktura agencji
Forma umowy decyduje o składkach, podatku i o tym, kto odpowiada za realizację. Wybór zależy od tego, czy pracujesz z modelką bezpośrednio, czy przez agencję, i czy modelka prowadzi działalność.
| Forma | Kiedy się stosuje | Na co uważać |
|---|---|---|
| Umowa o dzieło | Pojedyncza sesja z modelką bez działalności | Pozowanie bywa kwestionowane jako dzieło, umowę zgłasza się do ZUS |
| Umowa zlecenia | Praca na planie rozliczana za czas, także eventy | Składki zależą od statusu modelki, np. studentka do 26 lat |
| Faktura modelki z działalnością | Modelka prowadzi firmę i wystawia rachunek | Licencję i tak opisuje się w umowie, faktura jej nie zastępuje |
| Faktura agencji | Modelka reprezentowana przez agencję | Sprawdź, czy agencja ma prawo udzielić licencji w imieniu modelki |
| Umowa z domem produkcyjnym | Marka zamawia cały spot, obsadę robi producent | Licencja na wizerunek musi przejść z producenta na markę |
Umowa z modelką przez agencję
Przy modelce reprezentowanej przez agencję marka podpisuje zwykle umowę lub potwierdzenie rezerwacji z agencją, a nie z samą modelką. Agencja wystawia fakturę i odpowiada za stawienie się modelki albo za zastępstwo. To wygodne, ale wymaga jednego sprawdzenia: czy agencja ma od modelki pełnomocnictwo do udzielenia licencji na wizerunek w zakresie, który kupujesz. Jeśli nie, poproś o podpis modelki pod zgodą, załączony do potwierdzenia.
Agencje mają własne ogólne warunki, w których zwykle są stawki za nadgodziny, opłaty za odwołanie i domyślny zakres licencji. Ten domyślny zakres bywa węższy, niż zakłada brief. Porównaj go z planem mediów, zanim potwierdzisz opcję, a różnice wpisz do potwierdzenia rezerwacji. Kiedy agencja opłaca się bardziej niż samodzielne szukanie, porównujemy we wpisie agencja fotomodelek czy baza fotomodelek.
Odwołanie sesji, nadgodziny i choroba modelki
Dzień zdjęciowy z fotografem, studiem, stylistką i wizażem kosztuje wielokrotnie więcej niż honorarium modelki, więc odwołanie po obu stronach trzeba opisać kwotowo. Typowy układ to pełne honorarium przy odwołaniu przez markę na mniej niż 24 lub 48 godzin przed sesją, część przy odwołaniu z kilkudniowym wyprzedzeniem i zero przy odwołaniu z dużym zapasem. Po stronie modelki zapis o zastępstwie albo o zwrocie kosztów, jeśli rezerwacja przepada z jej winy.
Nadgodziny opisuje się progiem (na przykład po ośmiu godzinach planu) i stawką lub mnożnikiem. Przy sesjach plenerowych dochodzi zapis o pogodzie: czy przesunięcie terminu z powodu deszczu to odwołanie, czy zmiana daty bez kosztów. Przy dzieciach i niemowlętach grafik ogranicza dodatkowo zezwolenie inspektora pracy, o czym piszemy w tekście o tym, jak obsadzić niemowlę do reklamy.
Wyłączność branżowa w umowie z modelką
Wyłączność to zakaz pracy dla konkurencji w określonej kategorii, przez określony czas, na określonym terytorium. Bez niej ta sama twarz może pojawić się miesiąc później w kampanii innego banku albo innej marki kosmetyków, co osłabia przekaz i kosztuje markę wiarygodność.
Wyłączność opisuje się wąsko i konkretnie, bo modelka traci przez nią zlecenia i każe sobie za to zapłacić. „Kosmetyki do pielęgnacji twarzy w Polsce przez 12 miesięcy" da się wycenić. „Branża beauty na świecie bez limitu" zwykle kończy rozmowę albo podwaja budżet. Przy stałej twarzy marki na kilka sezonów wyłączność jest główną pozycją kosztu, co liczymy we wpisie o tym, ile kosztuje twarz marki.
AI, retusz i cyfrowe kopie wizerunku
Od kiedy sklepy generują warianty zdjęć i całe postacie, umowy z modelkami zaczęły zawierać osobny punkt o sztucznej inteligencji. Zgoda na sesję nie obejmuje automatycznie trenowania modelu na zdjęciach modelki ani generowania nowych ujęć z jej twarzą. Jeśli marka planuje takie użycie, potrzebuje osobnej licencji z granicami: zakresem generowania, akceptacją obrazów i obowiązkiem usunięcia modelu po końcu umowy. Jeśli nie planuje, zapis wykluczający takie użycie uspokaja modelkę i skraca negocjacje.
Klasyczny retusz, zmiana tła i kadrowanie zwykle nie budzą sporów, ale warto je wymienić z nazwy. Postanowienia dla cyfrowego bliźniaka rozpisaliśmy w tabeli we wpisie modelki AI czy prawdziwa modelka.
Jak podpisać umowę z modelką przed sesją, a nie na planie
Marka, która robi kilka sesji w roku, zwykle gubi się na ostatnim kroku: po roku nikt nie pamięta, która zgoda obejmuje który kanał. Plan Booker lub Agencja w cenniku łączy wyszukiwarkę talentów i krótkie listy z obiegiem zgód na wizerunek z podpisem elektronicznym i archiwum licencji z datami końca. Obsadę zaczniesz od bazy modelek i modeli albo od strony szukam modelki do sesji, a przy pokazach na stoisku od strony modelki na targi.
- Wpisz zakres licencji do briefu już przy zapytaniu o obsadę. Modelka i agencja wycenią wtedy całość, a nie samą obecność na planie.
- Wybierz formę umowy według tego, czy pracujesz z modelką bezpośrednio, czy przez agencję, i czy modelka ma działalność.
- Wyślij projekt umowy z załączoną zgodą na wizerunek co najmniej kilka dni przed sesją.
- Zbierz podpisy elektronicznie przed dniem zdjęciowym. Podpis na planie, w pośpiechu i przed kamerą, to najczęstsze źródło późniejszych sporów.
- Zapisz w jednym miejscu, do kiedy i w jakich kanałach możesz używać zdjęć z danej sesji, i ustaw przypomnienie przed końcem licencji.
Sprawdź to w praktyce
Otwórz konsolę castingową na stronie głównej i zbuduj brief castingowy. Zobaczysz dokładnie te pola, o które pyta osoba obsadzająca produkcję: miasto, kategoria, przedział wieku, wzrost, dostępność, języki, a dalej pola eksploatacji, terytorium i czas licencji.